Nuôi cừu ở Việt Nam có dễ hơn nuôi dê không? Phân tích từ chuyên gia

Nội dung bài viết

Nuôi cừu ở Việt Nam nhìn chung KHÔNG dễ hơn nuôi dê. Trên thực tế, nuôi dê dễ đạt thành công hơn đối với phần lớn địa hình và khí hậu tại nước ta nhờ khả năng thích nghi cao và nguồn thức ăn dồi dào. Tuy nhiên, mỗi mô hình đều có những ưu, nhược điểm riêng biệt mà người chăn nuôi cần nắm rõ trước khi xuống tiền đầu tư. Nếu bạn đang phân vân chưa biết nên chọn con giống nào phù hợp với điều kiện kinh tế và đất đai của gia đình, hãy cùng các chuyên gia nông nghiệp phân tích chi tiết trong bài viết dưới đây.

Điểm giống nhau giữa chăn nuôi cừu và nuôi dê

Trước khi đi sâu vào phân tích xem nuôi cừu ở Việt Nam có dễ hơn nuôi dê không, chúng ta cần hiểu rõ bản chất sinh học của hai loài vật này. Thực tế, cừu và dê đều thuộc họ Nhai lại nhỏ (Bovidae), có mối quan hệ họ hàng rất gần gũi nên chúng sở hữu nhiều đặc điểm tương đồng trong quá trình chăn nuôi tại nước ta. Dưới đây là những điểm giống nhau cốt lõi mà bất kỳ người chăn nuôi nào cũng cần nắm rõ:

- Đặc điểm sinh học và hệ tiêu hóa: Cả dê và cừu đều là động vật có dạ dày 4 túi. Chúng có khả năng chuyển hóa các loại chất xơ thô sơ, nghèo dinh dưỡng thành các nguồn protein chất lượng cao (thịt, sữa). Hệ vi sinh vật trong dạ cỏ của cả hai loài đều cực kỳ phát triển, giúp chúng tận dụng tốt nguồn thức ăn thô xanh.

- Giá trị kinh tế và tiềm năng thị trường: Đây đều là hai loại thương phẩm thuộc nhóm đặc sản cao cấp tại Việt Nam. Giá thịt dê và thịt cừu luôn duy trì ở mức cao, ổn định, ít bị biến động tiêu cực hay rớt giá thê thảm như thịt lợn hay thịt gà. Đầu ra của cả hai loài tại các nhà hàng, quán ăn lớn luôn trong tình trạng cung không đủ cầu.

- Tận dụng phụ phẩm nông nghiệp triệt để: Dù câu hỏi nuôi cừu ở Việt Nam có dễ hơn nuôi dê không vẫn còn nhiều khía cạnh phải mổ xẻ, nhưng không thể phủ nhận cả hai loài đều giúp nông dân tiết kiệm chi phí thức ăn tối đa. Chúng đều ăn được phế phẩm từ trồng trọt như thân cây ngô, vỏ mít, bã đậu, bã bia, hay ngọn mía.

- Cung cấp nguồn phân bón hữu cơ chất lượng cao: Lượng phân thải ra từ các trang trại dê, cừu là nguồn phân hữu cơ có hàm lượng nitơ và kali rất cao. Nguồn phân này không bị nóng như phân gà, rất thích hợp để bón cho các loại cây công nghiệp (cà phê, tiêu) và cây ăn trái, giúp người nuôi có thêm nguồn thu nhập phụ.

- Khả năng chịu bầy đàn cao: Cả hai loài đều sống theo bầy đàn, có tính kỷ luật cao khi chăn thả. Điều này giúp người nuôi tiết kiệm rất nhiều công chăn dắt. Khi di chuyển, chỉ cần điều khiển con đầu đàn là cả đàn sẽ tự động đi theo.

Chính vì có quá nhiều điểm tương đồng về mặt sinh học và giá trị kinh tế nên rất nhiều bà con mới khởi nghiệp thường nhầm lẫn rằng kỹ thuật chăm sóc của chúng giống nhau. Tuy nhiên, để biết chính xác nuôi cừu ở Việt Nam có dễ hơn nuôi dê không, chúng ta cần phải bóc tách những điểm khác biệt và các thách thức đặc thù của từng loài ngay dưới đây.

Bảng so sánh chi tiết: Nuôi cừu và nuôi dê khác nhau như thế nào?

Để giải quyết triệt để thắc mắc nuôi cừu ở Việt Nam có dễ hơn nuôi dê không, chúng ta không thể chỉ nhìn vào hình dáng bên ngoài mà phải đi sâu vào đặc tính sinh học, tập tính định cư và phương thức quản lý dịch bệnh của từng loài. Dù có chung xuất phát điểm là gia súc nhai lại, nhưng khi đưa vào điều kiện chăn nuôi thực tế tại các vùng miền của Việt Nam, hai loài này bộc lộ những điểm khác biệt rất lớn.

Dưới đây là bảng đối chiếu chi tiết 5 tiêu chí cốt lõi giúp bạn dễ dàng nhận diện mô hình nào tối ưu và phù hợp nhất với năng lực kinh tế của gia đình:

Nhận định từ chuyên gia dựa trên bảng so sánh

Dựa vào bảng phân tích trên, chúng ta có thể thấy rõ lý do vì sao tại thị trường Việt Nam, tổng đàn dê luôn vượt trội hơn hẳn so với đàn cừu.

Việc nuôi cừu và nuôi dê khác nhau từ gốc rễ tập tính. Con dê mang lại sự linh hoạt tối đa cho người nuôi: bạn ít đất thì nuôi nhốt cắt cỏ, bạn nhiều đất thì thả đồi; thức ăn của dê thì quanh vườn đâu đâu cũng có lá cây.

Trong khi đó, con cừu lại trói buộc người nuôi vào một điều kiện nghiêm ngặt: phải có đất rộng và phải ở vùng khô ráo. Nếu bạn đem cừu về nuôi ở những vùng đất trũng, mưa dầm triền miên mà không có kỹ thuật kiểm soát độ ẩm tốt, tỉ lệ hao hụt đàn sẽ là một gánh nặng tài chính rất lớn. Vì vậy, câu trả lời cho việc nuôi cừu ở Việt Nam có dễ hơn nuôi dê không đã phần nào nghiêng về phía con dê đối với những người mới bắt đầu.

Tại sao nuôi dê lại dễ hơn nuôi cừu tại Việt Nam?

Khi đặt lên bàn cân so sánh xem nuôi cừu ở Việt Nam có dễ hơn nuôi dê không, hầu hết các chuyên gia và trang trại lớn đều đồng ý rằng: Nuôi dê có độ tùy biến cao và dễ thành công hơn. Lý do không phải vì con dê không biết bị bệnh, mà bởi vì đặc tính sinh học của loài dê hoàn toàn "khớp" với điều kiện tự nhiên, nguồn tài nguyên thiên nhiên và thói quen canh tác của nông dân Việt Nam.

Để hiểu rõ tại sao nuôi dê dễ hay khó lại không còn là bài toán quá nan giải đối với bà con, chúng ta hãy cùng mổ xẻ 3 nguyên nhân cốt lõi dưới đây:

Khả năng thích nghi vượt trội với khí hậu nóng ẩm

Đặc trưng của khí hậu Việt Nam là nhiệt đới gió mùa, có độ ẩm không khí rất cao (thường xuyên trên 80%), kèm theo những mùa mưa kéo dài.

- Đối với con dê: Nhờ có lớp da mỏng, lông ngắn và kết cấu móng chân đặc biệt cứng, dê có sức đề kháng tự nhiên rất tốt với độ ẩm. Chỉ cần được ở trên chuồng sàn khô ráo, dê hoàn toàn khỏe mạnh và phát triển tốt từ vùng núi cao phía Bắc, đồng bằng sông Hồng cho đến tận mũi Cà Mau.

- Đối với con cừu: Tổ tiên của loài cừu vốn sống ở vùng bán hoang mạc và thảo nguyên khô hanh. Bộ lông dày giữ nhiệt của cừu là một bất lợi lớn tại Việt Nam; nó dễ bị tích ẩm, tạo điều kiện cho ký sinh trùng, nấm da và vi khuẩn gây viêm phổi phát triển. 

Nguồn thức ăn dồi dào, dễ kiếm và đa dạng (tập tính ăn tầm cao)

Một trong những lý do khiến kỹ thuật nuôi cừu trở nên kén chọn hơn nuôi dê chính là khẩu vị của vật nuôi:

- Dê là loài ăn tạp tầm cao: Chúng có tập tính ngẩng đầu và rất thích ăn các loại lá cây thân gỗ, cây bụi, dây leo. Tại Việt Nam, nguồn thức ăn này là vô tận: từ lá keo, lá mít, xoan, hay các loại cây bụi hoang dại ngoài bờ rào. Dê thậm chí có thể ăn được cả những loại lá chát, lá có vị đắng hay vỏ cây khô. Điều này giúp người nuôi hầu như không tốn chi phí mua thức ăn công nghiệp. 

- Cừu là loài ăn tầm thấp: Cừu chỉ cúi đầu gặm các loại cỏ mịn mọc sát mặt đất. Chúng không ăn được lá cây trên cao và rất chê các loại cỏ già, cỏ cứng. Do đó, muốn nuôi cừu, bạn bắt buộc phải có một đồng cỏ mềm xanh tốt, đây là điều không phải hộ nông dân nào tại Việt Nam cũng đáp ứng được.

Linh hoạt tối đa trong mô hình chăn nuôi (Nhốt chuồng hoặc Thả rông)

Sự linh hoạt trong phương thức quản lý chính là chìa khóa giúp con dê chiến thắng con cừu về độ "dễ nuôi" đối với đa số người dân:

- Mô hình nuôi dê: Bạn có đất đồi rừng? Bạn có thể nuôi dê thả rông (dê cỏ, dê núi). Bạn hoàn toàn không có đất quảng canh, diện tích vườn nhà chỉ có vài chục mét vuông? Bạn vẫn có thể làm giàu bằng mô hình nuôi dê nhốt chuồng hoàn toàn bằng cách cắt cỏ, hái lá cho ăn tại chỗ (áp dụng rất thành công với các giống dê hướng thịt như dê Boer, dê Bách Thảo). 

- Mô hình nuôi cừu: Nuôi cừu nhốt chuồng hoàn toàn là một thử thách cực kỳ lớn và dễ thất bại. Cừu cần không gian rộng để vận động, đi lại gặm cỏ để kích thích hệ tiêu hóa. Nếu bị giam lỏng trong không gian hẹp quá lâu, cừu dễ bị stress, bỏ ăn, móng chân không được mài mòn tự nhiên sẽ dài ra và gây thối móng. 

Tóm lại, nếu xét trên bình diện chung của 63 tỉnh thành tại Việt Nam, con dê mang lại sự an toàn cao hơn cho người chăn nuôi. Khả năng "ăn bờ ngủ bụi" nhưng lại cho giá trị kinh tế cao của dê chính là câu trả lời thuyết phục nhất cho câu hỏi vì sao nuôi dê lại dễ hơn nuôi cừu.

Những thách thức lớn khi quyết định nuôi cừu tại Việt Nam

Mặc dù cừu là loài gia súc có giá trị kinh tế rất cao, thịt cừu luôn là món đặc sản đắt đỏ tại các nhà hàng, nhưng số lượng trang trại cừu tại nước ta lại chiếm tỷ lệ rất khiêm tốn so với dê. Để trả lời trọn vẹn câu hỏi nuôi cừu ở Việt Nam có dễ hơn nuôi dê không, bà con cần nhìn thẳng vào những rào cản và thách thức lớn dưới đây khi vận hành một đàn cừu:

Cừu cực kỳ sợ ẩm ướt và dễ bị thối móng, viêm phổi

Thử thách lớn nhất của kỹ thuật nuôi cừu tại Việt Nam chính là sự xung đột giữa đặc tính sinh học của vật nuôi và khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, mưa nhiều.

- Bệnh thối móng: Kết cấu móng chân của cừu rất mềm và dễ thấm nước. Nếu chuồng trại bị đọng nước, sình lầy hoặc nền đất bẩn do mưa kéo dài, vi khuẩn Fusobacterium necrophorum sẽ tấn công gây thối rữa móng chân. Cừu bị đau sẽ quỳ gối, không thể đi lại gặm cỏ, dẫn đến suy kiệt và chết dần.

- Bệnh viêm phổi cấp tính: Bộ lông dày xù của cừu có khả năng giữ nhiệt tốt nhưng lại thấm nước như một miếng bọt biển. Khi gặp mưa dầm hoặc sương muối, bộ lông này rất lâu khô, làm hạ thân nhiệt đột ngột của vật nuôi. Kết hợp với độ ẩm không khí cao, cừu rất dễ bị viêm phổi và lây lan nhanh chóng ra cả đàn.

Tập tính gặm sát đất và yêu cầu bãi thả rộng lớn

Không giống như dê có thể đứng bằng hai chân sau để vít lá cây trên cao, cừu chỉ có một tập tính duy nhất là cúi đầu gặm cỏ thấp. Khẩu vị của chúng cũng rất kén chọn, chỉ thích ăn các loại cỏ mịn, thân mềm và ngọt.

- Gây cằn cỗi đồng cỏ: Khi ăn, cừu thường gặm rất sát mặt đất, thậm chí ăn tận gốc rễ của cây cỏ. Nếu mật độ chăn thả quá dày và không có kế hoạch luân chuyển bãi thả hợp lý, đàn cừu sẽ nhanh chóng phá hủy toàn bộ thảm thực vật, khiến đồng cỏ bị trơ trụi và cằn cỗi.

- Bắt buộc phải có diện tích đất lớn: Do cừu cần không gian di chuyển liên tục để gặm cỏ và giải tỏa stress, bạn không thể nuôi cừu hiệu quả trong một diện tích chuồng trại chật hẹp. Đây là lý do nuôi cừu hầu như chỉ phát triển mạnh ở những vùng có đất đai rộng lớn, hoang sơ. 

Nguy cơ nhiễm ký sinh trùng đường ruột cực kỳ cao

Do tập tính ăn sát đất, cừu đối mặt với rủi ro nhiễm giun sán (đặc biệt là sán lá gan, giun tròn) cao hơn dê rất nhiều.

- Vào mùa mưa, ấu trùng ký sinh trùng thường bám rất nhiều ở gốc cỏ và các vũng nước đọng gần mặt đất. Khi cừu gặm sát gốc cỏ, chúng sẽ vô tình nuốt một lượng lớn ký sinh trùng vào bụng.

- Nếu người nuôi không có lịch trình tẩy giun sán định kỳ và nghiêm ngặt, đàn cừu sẽ nhanh chóng bị thiếu máu, xù lông, gầy trơ xương và giảm khả năng sinh sản rõ rệt.

Chi phí con giống ban đầu cao và khó mua

Tại Việt Nam, các trang trại cung cấp con giống cừu đạt chuẩn (như cừu Phan Rang thuần chủng hoặc cừu lai) tập trung chủ yếu ở một số tỉnh Nam Trung Bộ như Ninh Thuận, Bình Thuận. 

- Nếu bạn ở miền Bắc hoặc Tây Nguyên, chi phí vận chuyển con giống đường dài sẽ rất lớn, đi kèm với rủi ro hao hụt đàn do cừu bị sốc nhiệt trong quá trình di chuyển.

- Thị trường mua bán giống cừu không phổ biến như dê, khiến người nuôi gặp khó khăn khi muốn tiếp cận nguồn giống tốt hoặc muốn đổi huyết thống đàn để tránh hiện tượng đồng huyết.

- Rõ ràng, những thách thức về mặt thời tiết, đất đai và dịch bệnh chính là câu trả lời vì sao nuôi cừu ở Việt Nam có dễ hơn nuôi dê không luôn nhận được cái lắc đầu từ các chuyên gia đối với các hộ nuôi nhỏ lẻ.

Nên nuôi cừu hay nuôi dê để nhanh thu hồi vốn?

Bên cạnh câu hỏi nuôi cừu ở Việt Nam có dễ hơn nuôi dê không, bài toán kinh tế và tốc độ thu hồi vốn luôn là mối quan tâm hàng đầu của bà con nông dân. Khi xuống tiền đầu tư, bạn cần hiểu rằng "nhanh thu hồi vốn" phụ thuộc rất lớn vào hai yếu tố: tốc độ sinh sản (tăng đàn) và mô hình khai thác thương phẩm.

Xét trên thực tế thị trường chăn nuôi tại Việt Nam hiện nay, nuôi dê mang lại khả năng thu hồi vốn nhanh hơn và an toàn hơn nuôi cừu. Dưới đây là phân tích chi tiết từ các chuyên gia kinh tế nông nghiệp để bạn cân nhắc: 

Tại sao nuôi dê giúp bà con thu hồi vốn nhanh hơn?

Để chứng minh nuôi dê có lợi thế về dòng tiền hơn so với kỹ thuật nuôi cừu, chúng ta hãy nhìn vào các con số thực tế về chu kỳ sinh sản và xuất chuồng:

- Tốc độ nhân đàn vượt trội: Dê có chu kỳ sinh sản rất ngắn. Một con dê cái hậu bị nuôi từ 7 - 8 tháng đã có thể phối giống. Trung bình, dê đẻ được 2 năm 3 lứa, và tỷ lệ đẻ sinh đôi, sinh ba cực kỳ cao (khoảng 1,8 - 2,2 con/lứa). Từ một đàn dê cái nền ban đầu, bạn sẽ có một đàn dê con đông đúc chỉ sau hơn 1 năm. 

- Thời gian xuất chuồng ngắn: Nếu bạn nuôi dê hướng thịt (ví dụ giống dê Boer lai), dê con tăng trọng rất nhanh, trung bình từ 3 - 4,5 kg/tháng. Chỉ cần nuôi từ 5 - 6 tháng là dê thịt đã đạt trọng lượng 30 - 35kg, đủ tiêu chuẩn xuất chuồng bán cho các thương lái hoặc nhà hàng.

- Chi phí thức ăn bằng 0: Khả năng ăn lá cây tầm cao và tận dụng phụ phẩm giúp bạn tiết kiệm tối đa chi phí biến đổi hàng tháng. Tiền bán dê thịt hầu như là tiền lãi ròng (trừ đi chi phí khấu hao con giống và chuồng trại).

Khi nào thì nuôi cừu mới có thể cạnh tranh về tốc độ thu hồi vốn?

Mặc dù nói nuôi dê nhanh thu hồi vốn hơn, nhưng chăn nuôi cừu tại Việt Nam vẫn có thể mang lại cú bứt phá tài chính lớn nếu bạn có các lợi thế đặc thù:

- Sở hữu bãi chăn thả miễn phí diện tích lớn: Nếu bạn ở các tỉnh Nam Trung Bộ (Ninh Thuận, Bình Thuận) hoặc Tây Nguyên, nơi có những đồi cỏ, bãi bồi rộng hàng mẫu, bạn có thể nuôi cừu theo hệ thống "thả rông hoàn toàn". Bạn không mất tiền thuê nhân công cắt cỏ, không tốn tiền mua thức ăn tinh. Lúc này, chi phí nuôi một con cừu là cực kỳ thấp.

- Khai thác thị trường ngách giá cao: Thịt cừu tại Việt Nam vẫn được coi là thực phẩm xa xỉ hơn thịt dê. Ở các thành phố lớn hoặc các khu du lịch, giá cừu hơi và cừu móc hàm luôn neo ở mức rất cao. Nếu bạn chủ động được đầu ra trực tiếp cho các nhà hàng, khách sạn mà không qua thương lái, biên lợi nhuận của con cừu sẽ bù đắp được cho tốc độ sinh sản chậm (cừu thường chỉ đẻ 1 năm 1 lứa, mỗi lứa 1 - 2 con).

Kết luận và lời khuyên từ chuyên gia nông nghiệp

Tóm lại, câu trả lời cho thắc mắc "Nuôi cừu ở Việt Nam có dễ hơn nuôi dê không?" là KHÔNG. Nuôi cừu đòi hỏi kỹ thuật nghiêm ngặt hơn, kén chọn vùng khí hậu và cần không gian chăn thả rộng lớn hơn so với nuôi dê.

Lời khuyên từ chuyên gia: Trước khi quyết định chọn con giống, bạn nên đến tham quan trực tiếp các mô hình trang trại thành công tại địa phương. Hãy bắt đầu với một đàn nhỏ từ 5 - 10 con để thử nghiệm nguồn thức ăn và làm quen với đặc tính sinh học của vật nuôi trước khi tiến hành nhân đàn số lượng lớn.